ĐÊM RÉT, ĐỌC LẠI BÀI “GIẢI ĐI SỚM” CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

Gần Tết, trời trở rét đậm. Tỉnh giấc khó ngủ lại, với tay lên giá sách được ngay cuốn  獄中日記 (Ngục trung nhật ký) tức Nhật ký trong tù của Nguyễn Ái Quốc.

Lật giở, được ngay bài  早解 (Tảo giải) tức “Giải đi sớm” liền đọc và ngẫm:

 

Nguyên văn	Phiên âm
早解	TẢO GIẢI
一次雞啼夜未闌， 群星擁月上秋山. 征人已在征途上， 迎面秋風陣陣寒.   東方白色已成紅， 幽暗殘餘早一空. 暖氣包羅全宇宙，           行人詩興忽加濃.	Nhất thứ kê đề dạ vị lan, Quần tinh ủng nguyệt thướng thu san. Chinh nhân dĩ tại chinh đồ thượng, Nghênh diện thu phong trận trận hàn.   Đông phương bạch sắc dĩ thành hồng, U ám tàn dư tảo nhất không. Noãn khí bao la toàn vũ trụ, Hành nhân thi hứng hốt gia nồng.

Bìa cuốn NGỤC TRUNG NHẬT KÝ

Dịch nghĩa

Gà gáy một lần, đêm chưa tàn,

Chòm sao nâng vầng trăng lên đỉnh núi mùa thu;

Người đi xa đã cất bước trên đường xa,

Gió thu táp mặt từng cơn từng cơn lạnh lẽo.

 

Phương đông màu trắng chuyển thành hồng,

Bóng đêm còn rơi rớt sớm đã hết sạch;

Hơi ấm bao la khắp vũ trụ,

Người đi thi hứng bỗng thêm nồng.

Bài thơ này được sử dụng trong chương trình SGK Văn học 12 giai đoạn 1990-2006. Nguồn: Hồ Chí Minh toàn tập (tập 3), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000

Bản dịch thơ của Nam Trân: GIẢI ĐI SỚM

Gà gáy một lần đêm chửa tan,

Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn;

Người đi cất bước trên đường thẳm,

Rát mặt, đêm thu, trận gió hàn.

 

Phương đông màu trắng chuyển sang hồng,

Bóng tối đến tàn, quét sạch không;

Hơi ấm bao la trùm vũ trụ,

Người đi, thi hứng bỗng thêm nồng.

Nằm trong tập thơ Nhật ký trong tù  獄中日記 (Ngục trung nhật ký) –gồm 133 bài thơ chữ Hán, phần lớn viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt. Tập nhật kí bằng thơ này ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt, từ tháng 8/1942 đến tháng 9/1943, khi Nguyễn Ái Quốc bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam một cách vô cứ, dày đọa và giải lui giải tới qua 18 nhà tù của 13 huyện của tỉnh Quảng Tây (các nhà tù như: Thiên Bảo, Điền Đông, Quảng Đức, Quế Lâm…), Trung Quốc. Chú ý rằng, để bảo đảm bí mật và tránh những rắc rối với chính quyền Tưởng Giới Thạch, ngày tháng trên bìa tập Nhật ký đã “đẩy lùi” thời gian về trước đó 10 năm!

Đọc bài thơ không chỉ thấy tấm lòng mà cả bản lĩnh của người tù cách mạng.

Lược đồ CHẶNG ĐƯỜNG CHUYỂN LAO (lấy trên MXH)

Khổ thơ thứ Nhất: Giữa đêm thu lạnh lẽo hiểm nguy “Nhất thứ kê đề dạ vị lan” (Gà gáy một lần đêm chửa tan), Người vẫn ưu ái với trời sao, đồi núi, nhìn thiên nhiên bằng đôi mắt hữu tình tinh tế: “Quần tinh ủng nguyệt thưởng thu san” (Chòm sao nâng nguyệt vượt lên ngàn)”. Thực ra “Nhất thứ kê đề” là “gà gáy làn đầu” tức mới “canh một” chứa đâu phải là “gà gáy một lần”. Đồng thời “thướng thu san” không hẳn chỉ là “vượt lên ngàn” mà còn có ý là “đỉnh núi trong tiết trời Thu lạnh”!?. Trong hoàn cảnh ấy, Người thể hiện bản lĩnh bằng thái độ sẵn sàng đón nhận gian khổ, đón nhận hiểm nguy, mặc đường xá xa xôi, vắng vẻ: “Chinh nhân dĩ tại chinh đồ thượng” (Người đi cất bước trên đường thẳm). Đặc biệt thái độ thách thức gian nan, gió lạnh “Nghênh diện thu phong trận trận hàn” (Rát mặt, đêm thu, trận gió hàn). Thực ra bản dịch chưa toát hết cái ý kiêu hùng trước hiểm nguy dữ dội bởi các từ “nghênh diện” hay điệp từ “trận trận”.

Ở đoạn 2 thể hiện rõ người chiến sĩ cách mạng hòa quện với thi nhân nên đã nhìn thấu cảnh biến đổi của thiên nhiên “Đông phương bạch sắc dĩ thành hồng, U ám tàn dư tảo nhất không” (Phương đông màu trắng chuyển sang hồng, Bóng tối đến tàn, quét sạch không). Do vậy đã tin vào tương lai sán lạn “Noãn khí bao la toàn vũ trụ, Hành nhân thi hứng hốt gia nồng” (Hơi ấm bao la trùm vũ trụ, Người đi, thi hứng bỗng thêm nồng).

Như thế, khổ đau, gian khó chỉ là cảm hứng để thi nhân Hồ Chí Minh tỏ lòng yêu thiên nhiên, ý chí can trường. Một lần nữa, tâm hồn Người tỏa sáng, nhìn thấy ánh sáng ban mai để thêm ấm lòng lạc quan tin tưởng. Đúng là tâm hồn cốt cách của một “ông Tiên trong tù”.

 Trong Nhật kí trong tù, còn nhiều bài thơ nói về việc chuyển lao khắp 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây của Nguyễn Ái Quốc và bài “Giải đi sớm” là một bài thơ đặc sắc. Tính nhật kí, tính thơ ca và trữ tình của bài thơ rất rõ nét: chân tay bị xiềng xích, đi bộ giữa đêm khuya, gió rét mà sẵn sàng đớn nhận gian truân, lòng vẫn ung dung lạc quan, tin vào ngày mai tươi sáng.

-Lương Đức Mến, đêm Đông 2022-

Nhấn tiêu đề đọc toàn văn ...

Tóm tắt ...

Tìm hiểu về HỖN THỦY MẠC NGƯ

Trong 36 kế của Trung Hoa cổ đại có một kế khá hay và được dùng đến tận ngày nay. Đó là kế Hỗn thủy mạc ngư.

Đây là kế thứ 20 hay 1 trong 5 kế thuộc nhóm thứ tư “Hỗn chiến kế” trong “Ba mươi sáu kế” 三十六計 hay Tam thập lục kế 三十六策 với 6 nhóm (Thắng chiến kế, Địch chiến kế, Công chiến kế, Hỗn chiến kế, Tịnh chiến kế và Bại chiến kế) là một bộ sách tập hợp 36 sách lược quân sự của Trung Quốc cổ đại.

Hỗn thủy mạc ngư 混水摸魚 diễn nôm là “Đục nước bắt cá, lợi dụng tình thế để ra tay đạt mục đích”. Nghĩa đen là: Nước trong thì khó bắt cá vì thò tay xuống là cá thấy mà chạy còn nước đục thì dễ bắt dù là bằng tay không cho nên phải khuấy cho nó đục lên. Trong chiến trận, “Khi địch hỗn loạn, mất phương hướng chính là lúc tìm sơ hở, khống chế và lấy đi lợi ích mà địch hoàn toàn không biết”.

Kế này xuất phát từ điển cố: Trận Phì Thủy  淝水之戰 nổi tiếng năm 383 thời Đông Tấn - Ngũ Hồ thập lục quốc  (304-439)  giữa quân Tiền Tần (前秦, 350-394) và quân Đông Tấn (東晉, 317-420)

Khi đó, dù chưa chiếm được Đông Tấn nhưng nhà Tần vẫn chiếm ưu thế, dẹp yên nội loạn, lấn được nhiều đất đai, tạo thế bao vây Đông Tấn. Do đó Vua Tiền Tần quyết tâm diệt hẳn Đông Tấn, bất chấp sự can gián của triều thần. Tháng 8 năm 383, Phù Kiên (苻堅, 377-387) dẫn 90 vạn quân Tiền Tần gồm nhiều sắc tộc Ngũ Hồ và Hán rầm rộ xuống phía nam.  

Ban đầu, với ưu thế về quân số, Phù Kiên tấn công phủ đầu của quân Tấn. Nhưng quan quân nhà Tấn chống cự quyết liệt và Tạ Huyền (謝玄, 343-388) quyết định tận dụng thời cơ quân Tần chưa đến toàn bộ đã tung toàn lực tấn công. Tháng 11 năm đó, Tạ Huyền sai Lưu Lao Chi 劉牢之 mang 5000 quân đến Lạc Gián 洛澗 nhưg khi còn cách Lạc Gián 10 dặm thì bị quân Tần chặn lại. Lao Chi dũng cảm cho quân vượt sông, đánh bại quân Tần. Quân Tần thua chạy, chết đuối đến hơn 1 vạn người. Tạ Huyền lại phái quân thủy, lục đến tiếp ứng, đánh quân Tần thua to.

Phù Kiên đứng trên núi Bát Công thấy quân Tấn dũng mãnh bắt đầu lo lắng, bèn sai bộ tướng của Phù Dung (苻融, 340?－383, em ruột Vua, tước Phong dương Bình ai Công 封阳平哀公, chức Chinh Nam Đại tướng quân 征南大將軍) là Kỳ Liệt mang quân đóng ở bờ bắc sông Phì Thủy. Khi đó, quân Tiền Tần ở bờ tây còn quân Tấn ở bờ đông. Tạ Huyền bèn sai sứ đến nói với Phù Dung rằng: “Ông là người tinh thông binh pháp, vậy lại dàn quân ngay mặt trước, như thế là có ý lưu lại đánh lâu ngày, không muốn thắng nhanh. Chi bằng hãy lui lại phía sau một ít để quân tôi qua sông, quyết một trận sống mái cho xong!”

Phù Kiên muốn nhân lúc quân Tấn qua nửa sông thì đánh úp nên chấp thuận đề nghị đó trong khi các tướng Tần phản đối. Phù Dung tán đồng ý kiến của Vua anh, bèn hạ lệnh cho quân lui lại để chờ quân Tấn. Quân Tần đông, rút lui dần dần loạn đội hình, Phù Dung không ngăn lại được. Tạ Huyền thừa cơ thúc quân qua sông tấn công vào quân Tần. Quân Tần bị giết rất nhiều. Phù Dung ngã ngựa chết trong đám loạn quân.

Tạ Huyền thừa thắng đuổi theo quân Tần đến tận huyện Thọ, thu được rất nhiều khí giới và 10 vạn con trâu, bò, ngựa; sau đó lấy lại thành Thọ Xuân. Phù Kiên dẫn tàn quân chạy về Hoài Bắc.

Kết quả là quân Tần đại bại dù đông quân gấp 10 lần quân Tấn. Không chỉ quân Tiền Tần tan nát mà bản thân Phù Kiên cũng bị thương.

Trận chiến Phì Thủy, với đại thắng của quân Đông Tấn, được đánh giá là trận đánh quan trọng nhất thời kỳ Ngũ Hồ thập lục quốc, và cũng được xem là một trong những trận "lấy ít thắng nhiều" tiêu biểu nhất trong lịch sử. Sau thảm họa Phì Thủy, Tiền Tần không thể nào vực dậy được nữa, và hai năm sau thì sụp đổ hoàn toàn, trong khi Nhà nước Đông Tấn vẫn vững tồn nhờ đại thắng này.

Kế sách Hỗn thủy mạc ngư sau được các tướng cầm quân áp dụng nhiều trong chiến trận, thương trường,…và thu được nhiều thắng lợi.

-         Lương Đức Mến, 27/10/2022-

Nhấn tiêu đề đọc toàn văn ...

Tóm tắt ...

THỦY ĐIỆN TRÊN SÔNG MẸ

Trước nay chả để ý nên giờ thấy xuất hiện khá dầy cái tên Nhà máy Thủy điện Mã Đồ Sơn (Vân Nam, Trung Quốc) mới giật cả mình và thử tìm hiểu về nó xem sao.

Vùng Vân Nam 云南bên Trung Quốc là nơi khởi nguồn một số con sông lớn của Trung Quốc và vùng Đông Nam Á, trong đó có 3 con sông chẩy qua Việt Nam trước khi đổ ra Biển Đông là Mê Kông 澜沧江, Sông Hồng 红河, Sông Đà 沱江.

1.            Sông Hồng và đập Thủy điện trên sông bên Trung Quốc:

Cái tên Sông Hồng 红江 hay Hồng hà 紅河 do con sông có màu đỏ nhạt của phù sa. Đoạn chảy trên lãnh thổ Trung Quốc khúc khởi nguồn có  tên là Lễ Xã Giang 禮社江đoạn tiếp theo được gọi là Nguyên Giang 元江 hoàn toàn nằm trên đất tỉnh Vân Nam của Trung Quốc云南省. Sông Hồng gồm có các nhánh sông chính là sông Đà, sông Thao và sông Lô, hợp lưu tại Việt Trì, sông Thao là dòng chính của sông Hồng và đổ ra biển Đông tại cửa Ba Lạt, Trà Lý, Lạch Giang và cửa Đáy.

Đoạn này Trung Quốc xây dựng tới 12 đập thủy điện, tính từ giáp Lào Cai ngược lên là: Grand Bay (Thao 1),  New Street (Thao 2), Madushan (Thao 3), Nanshan Islands (Thao 4), Big black male (Thao 5), Pei feet (Thao 6) , Luo anthill (Thao 7) , Bridgehead (Thao 8), Mosha (Thao 9), The moth Germany River (Thao 10), Hom sprinkle (Thao 11) , Sanjiangkou (Thao 12) với tổng số dung tích là 2,146 triệu m3. Trong đó có 2 đập thủy điện Nam Sơn (Nanshan) cách biên giới Việt Nam khoảng 140km, đập cao 90m, diệntích hồ chứa 9km2, dung tích khoảng 300 triệu m3 và đập Mã Đổ Sơn (Madushan) cách biên giới Việt Nam khoảng 100km, cao 91m, dung tích khoảng 551 triệu m3. (xem lược đồ bên, lấy trên mạng về).

Song các hồ chứa trên có nhiệm vụ phát điện là chính và hầu hết không có nhiệm vụ phòng chống lũ hạ lưu. Nhà máy thủy điện phát điện dựa vào cột nước cao, dung tích hồ chứa thường nhỏ. Do vậy tác động của việc xả nước bên Trung Quốc đối với nước ta sẽ không lớn, trừ trường hợp sự cố lớn gây vỡ đập liên hoàn cả 12 đập: từ Gran Bay (Thao 1) đến Tam Giang Khẩu (三江口, Sanjiangkou tức Thao 12 thuộc Hoa Ninh 华宁县，Ngọc Khê 玉溪市, tỉnh Vân Nam 云南) thì có thể tác động đến Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ và hạ du đồng bằng sông Hồng nhất là khi sông Hồng đã cao mực nước.

Đặc biệt tại Việt Nam không có hồ cắt lũ nên khi các đập thủy điện bên Trung Quốc xả lũ trong khi vùng Tây bắc, trung du và đồng bằng Bắc bộ có mưa lớn thì việc ngập lũ đối với lưu vực sông Hồng là không được coi thường!

2.            Nhà máy Thủy Điện Mã Đổ Sơn

Nhà máy Thủy điện Mã Đổ Sơn có danh xưng theo tiếng Trung là 红河马堵山水电站 (Honghe Madushan dianshuizhan) nằm ở nơi có Tọa độ là 23 ° 2'45.52 "Bắc 103 ° 17'4.79" Đông; thuộc địa phận: Làng Mã Đổ Sơn马 堵 山, Thị trấn Mạn Háo 蔓耗 (nằm cách hạ lưu đập vài km) thuộc Thành phố Cá Cựu个旧市, Châu tự trị dân tộc Cáp Nê, Di Hồng Hà 红河哈尼族彝族自治州 tỉnh Vân Nam 云南省; ngược lại, hữu ngạn của sông là ở huyện Kim Bình 金平县, Châu tự trị dân tộc Cáp Nê, Di Hồng Hà 红河哈尼族彝族自治州 cùng tỉnh Vân Nam 云南省.

Mục đích chính của đập là sản xuất thủy điện và nó hỗ trợ một nhà máy điện 300 MW. Việc xây dựng đập bắt đầu vào năm 2007 và các máy phát điện của nó được đưa vào vận hành vào năm 2011. Con đập có chiều cao 105,5 m (346 ft) tạo hồ chứa có diện tích bề mặt 19,2 km 2, chứa 551.000.000 m 3 nước

Với số lượng và dung tích các hồ chứa đó, trong điều kiện vận hành bình thường, kể cả khi xả lũ thì không có nhiều ảnh hưởng đến công tác phòng chống lũ của hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình. Tuy nhiên, khi có sự cố như vỡ đập liên hoàn cả 2 đập dưới nó là Grand Bay (Thao 1),  New Street (Thao 2) thì có thể tác động đến Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ và hạ du đồng bằng sông Hồng nhất là khi sông Hồng đã cao mực nước.

3.            Thông báo xả lũ của phía Trung Quốc:

Cơn bão số 4 năm 2020 (tên quốc tế là Higos) hình thành từ vùng biển Đông Bắc Biển Đông tuy không xông thẳng vào nước ta mà vào phía Nam tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) một phần gây mưa, gió vùng này, phần nữa nó gây mưa lớn vùng Vân Nam (Trung Quốc) lẫn vùng Bắc, Tây Bắc Việt Nam.

Ngày 19/8/2020 Nhà máy thủy điện Mã Đổ Sơn (Trung Quốc) có thông báo cho Sở Ngoại vụ Lào Cai do ảnh hưởng của bão, khu vực lưu vực sông Hồng xảy ra mưa lớn, mực nước sông dâng cao nên nhà máy dự kiến xả lũ từ lúc 9h - 17h ngày 20/8. Khi đó, mực nước sông Hồng sẽ dâng cao hơn.

Việc thông tin này là đúng và cần thiết. Nhưng địa bàn thành phố Lào Cai vốn cao nên ít bị ảnh hưởng. Còn khu vực thành phố Yên Bái vốn thấp lại hay ứ nước chắc chắn sẽ bị ngập và ngập sâu nhiều nơi.

4.            Vĩ thanh

Mấy năm trước, dư luận xôn xao việc đề xuất xây 6 nhà máy thủy điện quy mô nhỏ trên sông Hồng của Công ty TNHH Xuân Thiện, Ninh Bình bởi việc này, theo nhiều nguồn tin trên mạng chưa có trong quy hoạch !. Mới đây, UBND tỉnh Lào Cai có văn bản đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét, đồng ý bổ sung Dự án Thủy điện Thái Niên (60 MW) và Dự án Thủy điện Bảo Hà (40 MW) trên sông Hồng vào Quy hoạch thủy điện vừa và nhỏ tỉnh Lào Cai.

Xét trên nhiều mặt, đây là những dự án “lợi bất cập hại”, nó “băm nát” dòng sông, làm thay đổi dòng chảy và tác động lớn đến đời sống người dân phía hạ du. Hơn nữa, sông Hồng là nhánh giữa của 3 dòng sông (Lô, Hồng, Đà) sẽ hợp lưu ở Việt Trì vốn nó có địa mạo, địa chất không phù hợp xây thủy điện. Trong khi, đoạn thượng nguồn, phía Trung Quốc phát triển rất nhiều thủy điện đã tác động đến nước ta về thủy văn, thủy sinh, phù sa,…Vừa qua có lúc sông Hồng khi chẩy qua thành phố Lào Cai có thời điểm nước sông chả còn mầu hồng nữa đã minh chứng cho điều đó. Nếu trên đất Việt ta lại tiếp tục xây các nhà máy thủy điện nữa thì không chỉ gây mất cân bằng nguồn nước mà còn dẫn đến tình trạng xói lở ven bờ, thay đổi và suy kiệt nguồn nước ngầm, hệ sinh thái ven sông …

Đặc biệt việc biến sông Hồng thành Thủy lộ có thể ngược thẳng từ Hà Nội lên biên giới với Vân Nam, xét dưới góc độ quốc phòng càng không được!

Những tư liệu sử dụng trong bài được khai thác trên mạng để dẫn dắt cho những cảm nhận và các suy luận. Bởi đây là suy nghĩ riêng của bản thân nên không trích nguồn cụ thể.

Với tư cách là một người dân sinh ra “ở cuối sông Hồng”, sống “nơi con sông Hồng chẩy vào đất Việt”, tôi ước gì con sông Cái, sông Mẹ này được bình yên trên đất Việt, đừng ai ngăn đắp gì nó nữa!

-Lương Đức Mến, đầu Ngâu Canh Tý 2020-

Nhấn tiêu đề đọc toàn văn ...

Tóm tắt ...